Knutten bij paarden: klein insect, grote invloed
- Gepubliceerd
- Laatst bijgewerkt
Knutten zijn zeer kleine vliegende insecten. De soorten die zomereczeem veroorzaken behoren tot het geslacht Culicoides. Ze zijn vaak maar enkele millimeters groot en daardoor veel minder opvallend dan dazen, vliegen of gewone muggen.
Alleen vrouwelijke knutten nemen een bloedmaaltijd. Tijdens het bijten komt speeksel in de huid. Bij een gevoelig paard kan een kleine hoeveelheid van dat speeksel al voldoende zijn om een allergische reactie te veroorzaken.
Waar leven knutten?
De larven van verschillende Culicoides-soorten ontwikkelen zich in vochtige bodem en organisch materiaal. Mogelijke leefgebieden zijn modderige randen, drassige grond, vochtige vegetatie en plaatsen met rottend plantaardig materiaal.
Niet iedere knuttensoort heeft precies dezelfde voorkeur. Een sloot of waterbak naast de weide bewijst daarom niet waar alle plaatselijke knutten vandaan komen. Ook kleine, verspreide vochtbronnen kunnen een rol spelen.
Het is meestal niet mogelijk om alle knutten rond een paardenhouderij te verwijderen. Het herkennen van gunstige en ongunstige omstandigheden is realistischer.
Wanneer zijn knutten actief?
Nederlands veldonderzoek rond paarden liet de hoogste aantallen Culicoides bij zonsondergang zien. Rond zonsopkomst was een kleinere piek aanwezig en midden op de dag werden veel minder knutten gevangen.
Dat betekent niet dat knutten uitsluitend tijdens de schemering bijten. Soort, temperatuur, wind, landschap en plaatselijke omstandigheden kunnen het patroon veranderen.
Waarom maakt wind verschil?
Knutten zijn zwakke vliegers. Bij duidelijke luchtstroom kost het meer moeite om een paard te bereiken en erop te blijven landen. Nederlands onderzoek koppelde grotere aantallen gevangen knutten onder meer aan lagere windsnelheden.
Een open en winderige weide kan daardoor gunstiger zijn dan een beschutte paddock. Kijk wel naar de wind op paardenhoogte. Een hoge haag, bosrand of gebouw kan vrijwel alle luchtstroom tegenhouden, terwijl een weerapp voor de regio wel wind aangeeft.
Wat doen regen en vocht?
Zware regen kan de vlucht tijdelijk bemoeilijken. Motregen of een korte bui geeft minder zekerheid. Zodra de regen afneemt en de wind gaat liggen, kan de activiteit opnieuw toenemen.
Vochtige omstandigheden kunnen later wel geschikte ontwikkelingsplaatsen opleveren. De invloed van luchtvochtigheid verschilt bovendien per soort en onderzoekssituatie.
Kunnen knutten in een stal komen?
Ja. Een gewone open stal houdt knutten niet automatisch buiten. Ze kunnen via deuren, ramen en ventilatieopeningen binnenkomen.
Onderzoek naar beschermde huisvesting liet zien dat fijnmazig gaas de blootstelling sterk kon verminderen. In bepaalde groepshuisvesting gaf een ventilator eveneens bescherming door extra luchtstroom te creëren.
De natuurlijke leefwijze benutten
De ecologie van de knut geeft bruikbare mogelijkheden. Een open, winderige plaats, aangepaste buitentijden en veilige luchtstroom in de stal kunnen de kans op contact verminderen. Dat verandert de allergische gevoeligheid van het paard niet, maar kan wel het aantal nieuwe beten beperken.