Wat is zomereczeem bij paarden?
- Gepubliceerd
- Laatst bijgewerkt
Zomereczeem bij paarden is een allergische reactie op bestanddelen in het speeksel van kleine bijtende knutten. Deze insecten behoren tot het geslacht Culicoides. Alleen de vrouwelijke knutten nemen een bloedmaaltijd. Tijdens het bijten komt een kleine hoeveelheid speeksel in de huid terecht. Bij een gevoelig paard reageert het afweersysteem daar veel sterker op dan bij een paard zonder deze allergische gevoeligheid.
De aandoening heeft verschillende namen. Staart- en maneneczeem (SME) verwijzen naar de plaatsen waar de klachten vaak als eerste opvallen. Zomerjeuk verwijst naar het seizoen, terwijl sweet itch de gebruikelijke Engelse benaming is. In wetenschappelijke publicaties wordt vaak gesproken over insect bite hypersensitivity of equine insectenbeetovergevoeligheid.
Wat gebeurt er in de huid?
Na een knuttenbeet komen ontstekingsstoffen in de huid vrij. Daardoor kan de huid jeuken, rood worden en opzwellen. Het paard probeert de jeuk te verminderen door te schuren, bijten of rollen. Schuren kan kort verlichting geven, maar beschadigt tegelijkertijd haren en huid.
Zo kan een zichzelf versterkende kring ontstaan. Een knut bijt, de huid gaat jeuken en het paard begint te schuren. Door het schuren breken haren af en ontstaan kleine wondjes. Zweet, warmte, zand en vuil kunnen vervolgens extra irritatie geven. Wanneer het paard opnieuw wordt gebeten, begint dezelfde reactie opnieuw.
Deze allergische reactie en de daarbij behorende huidveranderingen zijn uitgebreid beschreven in de veterinaire consensus over allergische huidziekten en in een wetenschappelijk overzicht van insectenbeetovergevoeligheid bij paarden.
Waar krijgt een paard jeuk?
De bekendste plaatsen zijn de manenkam, schoft en staartwortel. Daar komt de naam staart- en maneneczeem vandaan. Toch kan zomereczeem ook zichtbaar zijn aan het hoofd, rug, flanken, de oren, borst, buiklijn en liezen.
De verdeling hangt mede samen met de aanwezige knuttensoorten. Sommige soorten bijten vooral aan de bovenkant van het paard, terwijl andere soorten de zachtere huid aan de onderzijde opzoeken. Daardoor kan een paard met vrijwel uitsluitend jeuk onder de buik toch zomereczeem hebben.
Is zomereczeem besmettelijk?
Zomereczeem zelf is niet besmettelijk. Een paard kan de allergische reactie niet doorgeven aan een ander paard. Wanneer meerdere paarden tegelijk beginnen te schuren, is het wel belangrijk om naar andere oorzaken te kijken. Luizen, bepaalde mijten, aarsmaden en schimmelaandoeningen kunnen zich onder omstandigheden tussen paarden verspreiden.
Wordt een paard geboren met zomereczeem?
Een paard wordt niet simpelweg ‘met zomereczeem geboren’. Wel kan een paard erfelijke aanleg hebben om de overgevoeligheid te ontwikkelen. Of, wanneer en hoe ernstig de aandoening zich daadwerkelijk manifesteert, wordt vervolgens mede bepaald door blootstelling en omgevingsfactoren.
Dat verklaart mede waarom bij sommige paarden al op jonge leeftijd symptomen zichtbaar worden, terwijl andere paarden pas jaren later klachten ontwikkelen. Een paard kan dus lange tijd geen duidelijke verschijnselen hebben en later, bijvoorbeeld na verandering van omgeving of bij een hogere blootstelling aan knutten, alsnog zomereczeem ontwikkelen.
Aanleg, blootstelling en omgeving bepalen samen wanneer en hoe ernstig zomereczeem tot uiting komt.
Is zomereczeem erfelijk?
Erfelijke aanleg kan een rol spelen. Dat betekent niet dat één enkel gen bepaalt of een paard zomereczeem krijgt. Meerdere genetische kenmerken, de leefomgeving, plaatselijke knuttensoorten en de leeftijd waarop het paard voor het eerst wordt blootgesteld, kunnen samen invloed hebben.
Een veulen van een gevoelig paard hoeft daarom niet automatisch zomereczeem te ontwikkelen. Andersom kan een paard zonder bekende familiegeschiedenis wel klachten krijgen.
Waarom wordt zomereczeem erger?
Zomereczeem kan in de loop van de jaren ernstiger worden, maar dat hoeft niet. Bij een gevoelig paard reageert het afweersysteem op allergenen uit het speeksel van knutten (Culicoides). Bij herhaalde blootstelling kan deze overgevoeligheidsreactie zich verder ontwikkelen en kunnen de klachten duidelijker worden.
Ook de huid zelf speelt een rol. Steeds terugkerende jeuk, ontsteking en schuren beschadigen de huidbarrière. Hierdoor kan een vicieuze cirkel ontstaan waarbij de huid steeds gemakkelijker geïrriteerd en ontstoken raakt.
Hoe ernstig zomereczeem wordt, wordt daarnaast sterk beïnvloed door de omstandigheden. Denk bijvoorbeeld aan:
- de hoeveelheid knutten in de omgeving;
- klimaat, temperatuur, vochtigheid en seizoen;
- de ligging van de weide en nabijheid van water of vochtige gebieden;
- het tijdstip waarop het paard buiten staat;
- wel of niet opstallen tijdens perioden met veel knutten;
- verhuizen naar een gebied met meer of minder blootstelling aan knutten;
- de mate waarin jeuk, schuren en huidbeschadiging worden voorkomen.
Daarom kan hetzelfde paard het ene jaar veel meer klachten hebben dan het andere. Zomereczeem is dus niet automatisch een aandoening die ieder jaar erger móét worden.
Is zomereczeem te genezen?
Er bestaat op dit moment geen behandeling die de allergische gevoeligheid bij ieder paard blijvend wegneemt. Dat betekent niet dat een paard voortdurend ernstige jeuk hoeft te houden. Wanneer nieuwe beten voldoende worden beperkt en ontsteking en huidbeschadiging tijdig aandacht krijgen, kunnen sommige paarden een zomer met weinig zichtbare klachten en goed comfort doorkomen.